Ik heb een kleine simpele tutorial geschreven en wilde deze hier delen.
Het is allemaal erg basic, maar voor de beginners interessant leesvoer!
Room EQ Wizard
Tegenwoordig kan iedereen met budget apparatuur een track maken zoals op de radio. Toch zijn veel mensen vaak ontevreden over het resultaat, onterecht geven ze hun apparatuur de schuld. Natuurlijk telt kennis en ervaring mee maar wat veel mensen over het hoofd zien is een goede akoestische ruimte waarin je je producties maakt.
Lage frequenties zijn het lastigst te controleren in een kleine ruimte die vaak zal worden gebruikt om muziek op te nemen en te mixen. Vaak komt het voor dat een mix in de ruimte zelf fantastisch klinkt maar zodra deze ergens anders wordt gespeeld er teveel lage frequenties worden weergegeven. De oorzaak is een staande golf van lage frequenties in de ruimte waardoor je grote assymetrie van geluidsdrukverdeling (pieken en dalen) in de ruimte krijgt. Dalen van -30dB zijn niet ongebruikelijk. Veel kleine ruimtes hebben meerdere staande golven onder de 300Hz. Doordat je minder lage frequenties hoort dan er daadwerkelijk in de track zit ga je compenseren met een EQ.
De oplossing is om bass traps te plaatsen in de hoeken van je ruimte. Hierdoor wordt de lage frequentie verdeling platter (minder pieken en dalen). Ook de plaatsing van de mix positie in de ruimte is van belang, je kan het beste de monitoren zo plaatsen dat ze in de richting van de lange zijde van je ruimte spelen. Symetrie is hierbij ook belangrijk.
Een ander vaak voorkomend probleem zijn vroege reflecties. Geluid uit je monitoren gaat direct naar je oren, maar een paar milliseconden later komen de reflecties aan waardoor er een comb filter onstaat. Comb filtering is een bepaalde frequentierespons fout waardoor er in die frequenties ook pieken en dalen ontstaan. De oplossing hiervoor zijn om absorber panelen te plaatsen op specifieke punten in de ruimte.
Wanneer je deze punten succesvol hebt aangepakt kan je naast kleine panningsverschillen een EQ verandering van een half dB horen!
Nu kan je natuurlijk random wat bass traps en absorber panelen gaan plaatsen maar meten is weten. Je begint natuurlijk eerst met het plaatsen van je monitoren in de ruimte, zoals al eerder aangegeven is het het beste om je monitoren richting de lange zijde van de ruimte te laten spelen en deze symetrisch in de ruimte te plaatsen. Om helemaal goed te beginnen met de ideale luisterpositie kan je de 38% regel toepassen. In theorie is 38% richting de lengte van de ruimte de beste luisterpositie. Let wel in theorie, het kan zijn dat dit helemaal niet de beste positie is. Dit heeft te maken met diverse factoren als wand eigenschappen, type monitoren, overige spullen in de ruimte en diverse andere zaken die de akoestiek van de ruimte kunnen aanpassen. De enige manier om erachter te komen wat de ideale luisterpositie is, is door de ruimte te meten.
Om je ruimte te meten zijn er diverse software pakketten, voor deze tutorial maken we gebruik van REW (Room EQ wizard). REW is een gratis JAVA applicatie. Met deze applicatie kan je test signalen genereren, SPL meten, frequentie en impuls response meten, en veel meer. Je kan de applicatie downloaden op:
http://www.hometheatershack.com/roomeq/
Benodigdheden zijn een audiointerface, een microfoon en eventueel een SPL meter. Het kan zijn dat je al een bruikbare microfoon hebt liggen, een multi-patroon condensator mic op omni is al voldoende. De frequentie respons van een 414 is klein in vergelijking met de 30dB afwijkingen die we in veel ruimtes zullen aantreffen. Mocht je geen bruikbare microfoon bij de hand hebben kan je altijd nog een Behringer ECM8000 aanschaffen, deze microfoon is zeer geschikt en is niet al te duur. Een SPL meter hoeft ook niet veel te kosten, goedkope varianten zijn prima. Als audiointerface is het belangrijk dat je een goede interface hebt en niet de interne geluidskaart van je computer gebruikt ivm S/N ratio.
Op
http://www.hometheatershack.com/roomeq/wizardhelpv5/help_en-GB/html/index.html kan je vinden hoe je setup kan opzetten om de metingen te starten.
Wanneer je de lage frequenties in een ruimte gaat meten is het belangrijk om beide monitoren tegelijk te gebruiken en eventueel een subwoofer. Wanneer je enkel met een subwoofer meet zal er verkeerde data rond een octaaf van de crossover frequentie uitkomen. In de meeste gevallen in een sinus sweep van 20Hz tot 20kHz voldoende, gaat je subwoofer onder de 20Hz dan kan je ervoor kiezen om een lagere start frequentie aan te geven. Het volume van de sweeps moet op de playback meter rond de -12dBFS komen, dit om al het omgevingsgeluid in de ruimte te overstemmen met ten minste 30dB. Let er wel op dat je niet te luid gaat en zo je monitoren kapot maakt, en doe oordoppen in!
De plek waar je wil meten en dus je microfoon wil plaatsen is de luisterpositie voor jezelf, eventueel ook voor mensen die naar een productie komen luisteren en ergens anders in de ruimte zullen zitten. Dus plaats de microfoon op een standaard op de plek waar je normaal werkt/luistert met de microfoon recht omhoog zonder obstakels eromheen, inclusief jezelf natuurlijk.
Nu heb je je metingen verricht en heb je de keus uit een aantal grafieken, twee ervan, de belangrijkste, gaan we kort bekijken.
Waterfall
De waterval-grafiek is erg handig om te zien wat de ruimte doet met het geluid wat we erin afspelen. Van boven naar onder zie je het volume van de bron die in de ruimte wordt afgespeeld in dB. Links naar rechts is de frequentie verdeling van het geluid van 20Hz tot de ingegeven eindfrequentie. In diepte zie je de tijd, naar mate tijd vordert zie je wat de ruimte met het geluid doet. Een aantal frequenties blijven langer 'doorspelen' dan anderen. Dit komt doordat deze frequentie tussen 2 muren stuitert (staande golf) en zich versterkt om zo een stabiele, langzaam stervende toon te produceren.
All SPL
All SPL grafiek laat de SPL zien van alle metingen die zijn gemaakt. Zo kan je bijvoorbeeld een aparte meting doen van de rechter en linker speaker. De All SPL grafiek laat deze 2 metingen dan zien en kan er een gemiddelde van berekenen. In deze grafiek kan je zien welke frequenties sterker aanwezig zijn in je ruimte dan anderen.
Diffusors & absorbers
Diffusors en absorbers worden gebruikt om terugkerende echo's te verminderen. Deze terugkerende echo's heb je vaak in ruimtes met parallellen muren en platte plafonds. Frequenties kunnen zo terug stuiteren en net iets later bij je oor aankomen waardoor je een flutter of ringing effect krijgt. Kies je voor een absorber dan word het geluid of een deel ervan geabsorbeerd en klinkt je ruimte kleiner/dood. Een dode ruimte wil je vermijden maar een ruimte met flutter wil je ook niet daarom kan je beter een mix van absorbers en diffusors gebruiken. Deze absorbers werken enkel op midden en hoge frequenties en hebben geen effect op de lage frequenties.
De simpelste manier om een diffusor te maken is door een multiplex plaat of meerdere schuin tegen de muur te hangen zodat geluid niet tussen 2 tegenovergestelde muren kan stuiteren. Je kan er ook voor kiezen om de plaat iets te buigen. Hoewel dit eigenlijk een deflector is werkt dit prima om flutter echo te voorkomen. Echte diffusors hebben een onregelmatig, complex patroon om zo geluidsgolven, op basis van hun frequentie, nog meer en beter te verspreiden. Om je ruimte goed diffuus te maken is het verstandiger om een groot oppervlak van de muur te behandelen, tegenoverstaande muren en meerdere oppervlakken is zelfs nog beter! Echte commerciële diffusors zijn erg prijzig dus wat kunnen we doen als we een klein(er) budget hebben? Een optie is om de achterste muur van je ruimte deels te absorberen en deels te deflecteren. Door de muur eerst helemaal dood te maken met absorberend materiaal en er vervolgens verticaal dunne latjes voor te plaatsen die variëren in afstand ten op zichte van elkaar.
Op
http://www.bobgolds.com/AbsorptionCoefficients.htm zie je een overzicht van diverse absorbers en hun coefficienten. Hoe dikker het materiaal hoe lager de frequentie is die de panelen absorberen. Heb je bijvoorbeeld 1 paneel van 2.5 cm wat goed absorbeert op 500Hz. Dan zal 5 cm van hetzelfde materiaal net zo goed absorberen op 250Hz. Naast het goed absorberen van deze panelen zijn ze vaak ook vuurbestendig wanneer je ze tegen een muur bevestigd of gaan ze hitte verspreiding tegen.
Bass traps
In kleinere ruimtes zal je vaak staande golven tegenkomen in de lagere frequenties, 20Hz tot 300Hz. De enige manier om deze pieken en dalen tegen te gaan is om de reflecties van deze frequenties te minderen. Dit bereik je door absorberend materiaal in de hoeken, muren en eventueel andere plekken te plaatsen zodat deze plekken die frequenties niet tot nauwelijks terug kaatsen en er zo geen staande golf kan ontstaan. Dit noemt men bass trapping.
Er zijn verschillende manieren om bass traps te maken, de simpelste en goedkoopste is om dik glasvezel in de hoeken van grond tot plafond in de ruimte te plaatsen met genoeg lege ruimte (ongeveer 30 tot 40cm) achter deze platen. Deze ruimte kan je ook helemaal opvullen met je absorptie materiaal maar de winst die je daarmee bereikt is verwaarloosbaar tov een leeg luchtgat erachter te laten. Dus bespaar je het geld en geef een klein beetje ruimte ervoor op. De reden dat absorberend materiaal als glasvezel beter werkt met een luchtgat erachter is omdat geluidsgolven die erdoor komen erachter een grotere snelheid hebben dan wanneer je het materiaal tegen de muur plaatst. Zodra een geluidsgolf een muur bereikt neemt deze af in snelheid, totdat deze de muur raakt en dan zelfs even stopt. Vergelijk dit met een cuebal op een pooltafel, wanneer deze de band raakt stopt de bal even met rollen. Op het moment van stoppen is er niks om te absorberen en zal het materiaal geen effect hebben op de bal of geluidsgolf. Zonder beweging is er geen energie om te absorberen. Dus als je je absorptie materiaal tegen de muur plaatst, plaats je het op de plek waar het minst beweging/energie is.
Helmholtz resonator
Een andere manier van bass trapping is een Helmholtz resonator. Dit is een gestemde holte die vaak erg effectief is over een klein frequentie gebied. Denk aan een open bierflesje die resoneert als je blaast in de opening. Hoewel een Helmholtz erg efficiënt is werkt deze op een klein frequentie gebied en moet de holte vrij groot zijn om op lage frequenties te werken. Je kan het bereik van de Helmholtz vergroten door de holte te vullen met absorberend materiaal, of door meerdere openingen met verschillende grootes te maken, maar het is een beperkte bass trap. Mocht je last hebben van een dominante frequentie in je ruimte kan je ervoor kiezen om een helmholtz resonator te maken. Door het beperkte gebied van demping is het eigenlijk niet echt bruikbaar en zonde als je op een klein budget zit.
Membrane absorber
Ook wel panel trap genoemd omdat het gemaakt is met een houten front paneel. Het voordeel van een membraan absorber is dat deze niet dik hoeft te zijn om lage frequenties te dempen. Omdat het bereik van de bas frequenties ongeveer 4 octaven is kan je diverse panelen maken die elk hun eigen bereik hebben. Een voor de echte lage (sub) frequenties en een voor de hogere bass frequenties. Naast het goed absorberen van lage frequenties zorgt het houten front paneel ervoor dat hogere frequenties worden weerkaatst zodat je ruimte niet te dood gaat klinken.
Wanneer een geluidsgolf binnen de effectieve frequentie de front panel bereikt gaat deze meetrillen, resoneren. De energie van de geluidsgolf wordt dus geabsorbeerd door de front plaat ipv terug de ruimte in gekaatst. Het glasvezel dempt in zijn beurt weer de front paneel. Zonder dit glasvezel zou de front paneel makkelijker blijven trillen, ook nadat het orginele geluid al weg is wat als gevolg een soort reverb/ringin effect heeft zoals eerder beschreven. Dat willen we nu juist zien te vermijden! Hoe dichter het glasvezel bij de front plaat zit hoe beter de demping, maar het mag de frontplaat niet raken. Ook moet het membraan luchtdicht gemaakt worden. Doe je dit niet dan zal de druk van de front paneel ervoor zorgen dat golven ontsnappen door het lek ipv deze het glasvezel in te duwen. In tegen stelling tot eerde bass traps genoemd werkt een membraan absorber op een ander principe dan een standaard bass trap. Het membraan absorber moet je dan ook niet in de hoek van een ruimte plaatsen met een lucht gat erachter maar gewoon plat tegen elke muur in een hoek. Omdat de geluidsgolven op de platte muren weerkaatsen zit daar de meeste snelheid ipv in een hoek waar enkel druk zit. Je kan een membraan absorber dan ook vergelijken met een schok absorber.