En toen ging ik iets ongelofelijks dom doen: me inhoudelijk mengen in deze discussie. Het begint ermee dat er – met alle respect en volgens mijn bescheiden mening – een foutieve aanname zit in het e-mastered artikel dat
@JimmyEyckmans aandraagt. Daar staat dat mono opnames enkel gebruikt worden om een enkel instrument op te nemen en stereo-opnames alleen als je ook de ruimte eromheen mee wil pakken.
Een akoestische gitaar (als voorbeeld) klinkt echt mooier als je die stereo opneemt, ook als je die in een volledig akoestisch behandelde ruimte zou opnemen. Een akoestische gitaar is namelijk niet een mono geluidsbron. Die heeft meerdere geluidsbronnen, namelijk 6 verschillende snaren, 18 frets waar je met je vinger overheen kan knisperknerpen, de klank van vingers die over snaren glijden, om nog maar te zwijgen over hout in de hals en klankkast en de mechanieken die mee kunnen vibreren.
@Nap had het al over een piano die L-R verspreid is over het stereobeeld. Daar hebben we het over 88 klankbronnen (88 toetsen met ieder een snaar), alsmede viltjes en hamers die geluid maken, vingers op de toetsen en mechanieken en hout dat tot in alle hoekjes anders meevibreert afhankelijk van welke toon je aanslaat. Daar is niks mono meer aan.
Als gitaar- op pianospeler zit je dicht op al die klankbronnen en krijg je ze surround mee (stereo via beide oren zoals
@andreos al opmerkte), en dat is wat je in je opname wil opvangen, want dan beleef je het instrument optimaal, alsof je er als luisteraar dichtbij zit. Een stereo opnametechniek voor akoestische gitaar is bijvoorbeeld om één microfoon op de hals te richten en eentje op de klankkast, maar er bestaan meerdere stereo opname technieken. Mono opnemen kan uiteraard ook, maar dan wordt het meer focussed (zoals het artikel van e-mastered ook aangaf), en mis je dus de ruimtelijke beleving.
Bij een duidelijk mono-bron (zoals een zanger in een rockband), kun je daarentegen inderdaad beter mono opnemen – omdat je in dat geval focus nastreeft. Maar zelfs dat gaat niet altijd op. Klassieke zang in een concertzaal komt beter tot z’n recht met een stereo opname van wat verder af. Daar is de akoestiek essentieel voor het timbre en de beleving.
Vervolgens heb je nog toonhoogtes die minder goed te definiëren zijn door het menselijk gehoor dan andere, zoals lage tonen. Het menselijk gehoor is optimaal in de range 500 hz - 5 khz, omdat menselijke stemmen in die range zitten en we anderen optimaal moeten kunnen verstaan. Alles daarboven en eronder is voor een mens iets minder makkelijk waar te nemen qua toonhoogte en timbre. Een bas kun je daarom beter mono in het midden plaatsen zoals
@rubbah al aangaf, omdat je de focus nodig hebt voor de definitie van het geluid.
Wat het nog wat complexer maakt: Geluid bestaat enkel bij de gratie van ruimte en atmosfeer. Ieder individueel geluid (bijvoorbeeld een enkele snaar) heeft weliswaar een mono bron van waaruit het klinkt, maar de klankkleur wordt mede gevormd door de ruimte er omheen. In een badkamer klinkt m’n lieve gitaartje anders dan in de woonkamer. Vervolgens gebeurt er in je hersenen ook nog van alles met dat geluid, zoals een focus op geluiden die belangrijk zijn en het naar-achteren-drukken van geluiden die er minder toe doen, zoals achtergrondgeluiden en een deel van de akoestiek. Dat werkt bij de ene persoon beter dan bij de andere.
Eigenlijk spreken we in een natuurlijke omgeving op aarde dus niet over stereo of mono, maar over… ehhh surround? (correct me if I’m wrong) Vervolgens hebben we ook nog de menselijke sub-beleving van geluid, zoals het dreunen van zware bassen in je buik of haartjes die overeind gaan bij het horen van nagels over een schoolbord.
Conclusie
Met opnametechnieken proberen we die complexe surround ervaring te proppen in een stereo (of mono) beleving. Al die klankbronnen, alsmede de akoestiek waarin ze bestaan, moeten gepropt worden in twee kanalen (nl stereo). Dat zal daarom altijd een artificieel proces zijn, waarbij je de complexe werkelijkheid om ons heen probeert te simuleren in twee kanalen (stereo). Soms werkt dat beter met een mono opname (omdat je zoals met een basgitaar focus wil), soms (zoals met een akoestische gitaar) met een stereo opname.
My two copper.
Als ik ergens een verkeerde aanname maak: corrigeer me vooral. Eager to learn!
