Jammer dat ik pas zo laat achter deze thread kom (ja, halverwege de dag is laat in dit geval). Maar ik ga niet van alles aanhalen, dan wordt het veel te lang en overzichtelijk. het zal toch wel duidelijk zijn waar ik op reageer. (en velen vinden dit waarschijnlijk totaal oninteressant, net als muziektheorie, maar ja, ik vind andere threads weer niet boeien, zo gaat dat nou eenmaal op een forum) Sorry trouwens dat dit zo'n lange post is.
Ik zal eerst even komen tot een soort definitie van genialiteit: een componist/schrijver (het gaat hier duidelijk niet om
wie het speelt maar om
wat er gespeeld wordt) die een een muzikale en compositorische diepte in zijn muziek weet te leggen die ervoor zorgt dat zijn/haar muziek
interessant is om te beluisteren
en om te analyseren en bestuderen. Aangezien het over muziek gaat zal ik teksten hier even buiten laten.
Interessante muziek resulteert niet per se in leuke muziek. Het hangt heel erg van de luisteraar af of hij/zij dit leuk vindt. Persoonlijk houd ik erg van complexe muziek (zowel luisteren als analyseren) waar ik telkens iets nieuws in ontdek, maar velen ook niet. Dit heeft ook niks te maken met ervaring (alsof mensen die meer muziek luisteren vanzelf bij complexere muziek uitkomen; mooi niet dus), maar alles met interesse en het aloude begrip smaak. The Vengaboys zijn dus
niet briljant; ze zijn gewoon in staat bijzonder aanstekelijke en leuke tracks te maken (nou ja, als het binnen je smaak valt dan), maar dat is iets anders dan geniaal. Als je alle erg leuke muziek meteen ook geniaal of briljant gaat noemen devalueer je die termen nogal en heb je eigenlijk weer een nieuw woord nodig voor wat nu geniaal genoemd wordt. Laten we het aantal genieën dus maar bepalen om ze nog echt geniaal te laten zijn.
Nou dan. Eigenlijk wil ik eerst wel een paar dingen uit de beginpost omver kegelen. Ten eerste: dit is de puur westerse visie op de muziekgeschiedenis. De westerse muziektheorie (en zoals boven is gebleken moet een genie daar kennis van hebben, anders is hij niet in staat die diepte in zijn muziek in te bouwen; het is wel beweerd van niet in deze thread, maar Bach heeft echt wiskundige dingen in zijn muziek ingebouwd; dat is gewoon terug te vinden. Een voorbeeld: de structuur van de Passies uittekenen levert een (christelijk) kruis op; dat hoor je echt niet terug in de muziek) is begonnen door de oude Grieken. Maar die haalden muzikaal al erg veel uit het Nabije Oosten (ha, mijn stokpaardje!). Dat terzijde; waar het om gaat is dat we hier vooral gebruiken wat van daaruit is ontwikkeld, aangevuld met de andere instrumenten uit het westen. Zelfs die Afrikaanse percussie is westers: daar zijn we immers aangekomen via de Afrikanen in Amerika (blues en jazz waren in den beginne 'zwarte' muziek). Aangezien wij (en alle generaties voor ons) met dit soort muziek zijn opgegroeid vinden we dat leuk en luisteren ernaar, waardoor oosterse muziek geen kans krijgt. Kijk je dus terug in de muziektheorie vanuit ons perspectief, dan is de muziek altijd bepaald door westerlingen; nog steeds zelf. Hoeveel niet-westerse (of sterker nog: niet noord-westerse) muziek staat er in de charts? Houdt dit dan in dat alles uit het oosten te marginaliseren valt? Natuurlijk niet! het boeit ons alleen niet omdat het anders is. Omgekeerd zal hen de westerse muziek weinig interesseren (ook al is dat minder, maar het westen is dan ook bezig elke mogelijk vorm van haar cultuur de hele wereld rond te exporteren). Dat is allemaal niet raar: oosterse muziektheorieën leveren gewoon heel andere muziek op, die in onze oren raar (en daarmee lelijk) klinkt. De Chinezen kunnen echt wel meer dan vijf tonen per octaaf produceren, en uit Afrika komt echt wel meer muziek dan polyfone percussie; dat is toevallig het enige dat wij ervan overgenomen hebben, mar dat is iets ander. Ofwel: wat hier geproduceerd wordt als wereldwijde genialiteit is in feite westerse genialiteit (of: Europese genialiteit, want Noord- en Zuid-Amerika zijn cultureel bijzonder nauw verwant aan Europa).
Okee, we hebben ons dus tot het westen beperkt. Dan: het is wel
bijzonder toevallig dat de enige twee die blijkbaar ver genoeg boven het maaiveld uitsteken (als je een paar klassieke componisten toevoegt aan Bach en Mozart verandert dat niets aan het onderstaande) uit bijna dezelfde tijd komen (17e-19e eeuw). Houdt dit in dat er in gehele westerse geschiedenis in slechts 3 eeuwen (een paar) muzikale genieën hebben rondgelopen? Onzin natuurlijk. Ook dit zegt weer meer over onze huidige perceptie van muziek dan over genialiteit. van alle muziek van voor de Middeleeuwen (en er is veel geweest) is zo goed als niets over, op wat verdwaalde regels na. Muziek uit de Middeleeuwen interesseert bijna niemand (voor zover iemand het al kent), omdat het zo anders klinkt. Mensen vinden het wel grappig klinken, maar serieuze kenners en liefhebbers van Middeleeuwse muziek zjin bijna op een hand te tellen. Daar zullen we dus ook geen genieën in benoemen (tja, ook genialiteit heeft aandacht nodig om erkend te worden). Blijkbaar wordt er pas vanaf de 17e eeuw muziek gemaakt die nog steeds gewaardeerd wordt: wat nu bekend staat onder 'klassieke muziek'. Ik vind overigens dat het aantal genieën binnen de klassieke muziek wel acceptabel is. Genoeg om het niet statistisch te weinig te laten zijn, en niet te veel, zodat het begrip genie nog steeds op echte genialiteit duidt. Ofwel, wat we intussen al westerse genialiteit noemden is in feite westerse genialiteit uit de klassieke muziek uit het laatste kwart van het 2e millennium n. Chr..
Waarom zijn er dan geen genieën in moderne muziek? En waarom wel in de klassieke muziek? Eerste de laatste vraag. Klassieke muziek wordt nog steeds erg veel geluisterd, goed gewaardeerd en veel geanalyseerd (vandaar ook dat opleidingen als de klassieke richting aan het conservatorium en muziekwetenschappen nog kunnen bestaan; anders was dat al lang wegbezuinigd). Het is ook zo dat bijna iedereen wel iets gaat waarderen in klassieke muziek. Velen van wie nu allerlei vormen van pop/rock/jazz/blues/enz. beluisteren zullen eens klassieke muziek luisteren (tja, dat schijnt nogal vaak bij ouder worden te horen; kijk maar naar wie vroeger de Beatlesfans (en al die andere bands) waren: hoe velen hebben nu niet allerlei klassieke cd's in de kast staan?), maar omgekeerd is dit veel minder het geval. Om de één of andere reden spreekt klassieke muziek dus uiteindelijk verticaal en horizontaal in de samenleving de meeste mensen aan (het lijkt wel voetbal
). Niet zo vreemd dus dat dáár de algemeen erkende muzikale genieën zitten. Maar goed, wij weten beter, want wij luisteren alles.
Waar zitten dan de genieën in de moderne muziek? Daarvoor moeten we eerst even de pioniers opzij schuiven. Pioniers zijn natuurlijk erg belangrijk op elk gebied, maar niet per se geniaal. Één nieuwe ontwikkeling bedenken levert nog geen geniale muziek op. Het kan goed (en is vaak het geval) dat pas later iemand de nieuwe techniek echt goed weet te combineren met het bestaande er iets van hoog niveau mee maakt (muzikale genialiteit is dan ook niet te vergelijken met natuurkundige of wiskundige genialiteit; daar gaat het juist wel om de pioniers die iets nieuws bedenken, en veel minder om de toepassing. Dat zou immers slechts geniale muziektheoretici opleveren, maar nog geen geniale musici, want met alleen wiskunde kom je er ook niet in de muziek). Zoals bovenaan gesteld hoeft geniale muziek ook niet populair te zijn. Het gaat om de muziek, nier hoe de massa die percipiëert. Wie zijn dan wel de genieën? Hier komt dan het verlossende woord: weetikveel. Daar moet ik eigenlijk meer muziek voor kennen. Ik kan in ieder geval niemand vinden binnen de muziek die ik nu ken. Daar zitten Yes, Genesis en Emerson, Lake & Palmer bij, en dat vind ik toch echt geen genieën, hoe goed ze ook zijn. Ook King Crimson (i.e.: Robert Fripp) niet, hoewel Fripp wel in de buurt komt. Dat is namelijk echt complexe muziek, waar ontzettend veel lagen in zitten (luister eens naar Lizard, Lark's tongues in aspic. Starless and bible black, Discipline en Beat), maar uiteindelijk te eenzijdig en toch niet doordacht genoeg (regelmatig 'gewoon' jams). De enige die, naar wat ik ervan en erover gehoord heb, voor 'genialiteit' in aanmerking zou kunnen komen is Frank Zappa. De diversiteit in zijn muziek is namelijk enorm (dus niet genrematig beperkt), evenals de complexiteit (dus niet muzikaal beperkt). Ik heb hem eens omschreven gezien als een architect die eerst bouwplannen maakt voor zijn werk (inclusief die wiskunde dus), en het dan ook daadwerkelijk gaat bouwen. hij is niet bijzonder bekend nee, maar sinds wanneer is commercie een maatstaf voor genialiteit? Alsjeblieft niet! En één genie voor een kleine 100 jaar van dit soort muziek (waarin decennia lang zitten waarin de muziek nog dusdanig in ontwikkeling is dat ze nog niet rijp is voor genialiteit) is wel wat mager, maar toch niet weinig, denk ik. Daarbij zal er ook wel een klassiek muzikaal genie zijn uit de 20e eeuw (maar daar weet ik echt te weinig van), dus dat valt wel mee.
Oh ja, nog een opmerking over die wiskunde/natuurkunde-discussie: muziek is natuurkundig. Het gaat allemaal om verhoudingen (juist omdat in het oosten andere verhoudingen gebruikt worden klinkt het raar voor ons), luchtverplaatsing en akoustiek. Puur natuurkunde dus. Als muziek gecomponeerd wordt echter kan er wiskunde aan te pas komen. Meestal niet, maar een componist kan ervoor kiezen het wel te doen. En muziek en de hele wereld hingen al van natuurkundige (en scheikundige, enz.) principes aan elkaar voor we zo ontdekten (vandaar ook
ontdekken: je haalt ergens de bedekking vanaf en ziet wat er allang was maar verborgen bleef). Toch is het nuttig die te ontdekken: dan kun je ze namelijk naar je hand zetten en zelf toepassen in nieuwe dingen (dat is het hele idee van wetenschappelijke vooruitgang).
Okee dan... Dit is met afstand mijn langste post tot nu toe hier (dat was al wel duidelijk denk ik). Maar dit is geen poging iedereen te overrulen: spreek me alsjeblieft tegen als je het er niet mee eens bent (mits goed beargumenteerd, anders heeft niemand er iets aan), want dat is de enige manier om erachter te komen hoe het zat (en dat is ook wetenschappelijke vooruitgang).
En nu :
(trouwens, DjD: moest jij niet leren voor je tentamen vandaag?
)
discussion???
